و حرام و حلال جمع كرد ، بدان سبب كه بعد ازو به اولاد و اتباع رسد ، به آنچه بظلم ما بستانيم [ يكسانست ] . از سر اين سخن در گذر ، و بيش مگو ! رحمه ، اللّه خوانندگان [ ( 1 ) ] او را بدعاء خير ياد دارند . و از آثار آن پادشاه در جهان بسيار خير و فضل باقيست ، يكى از آنست كه استقامت علم نجوم بدولت او تازه شد ، و آن چنان بود كه بسبب كبيسه ماه‌هاى قمرى تفاوت بسيار در رصد [ ( 2 ) ] ظاهر شده بود ، و حسابها غلط افتاده و احكام اصحاب تقويمات منحرف گشته . سلطان ملكشاه فرمان داد : تا استادان علم نجوم و محاسبان كامل رصد تازه بستند ، و ايام شهر را بقرار باز آوردند [ ( 3 ) ] و روز اول از ربيع كه نخست دقيقهء حمل باشد ، نوروز جلالى بلقب اين پادشاه معين شد ، و نظام الملك طوسى كه در جهان آثار خير او باقيست وزير او بود ، و شيخ ابو سعيد ابو الخير و امام غزالى در عهد او بودند و مدت ملك او بيست و شش سال بود ، و در سنه احدى و اربعمائه [ ( 4 ) ] برحمت حق پيوست . و اللّه اعلم و اللّه احق ان يبقى و السلام ، و اللّه اعلم . الخامس محمد بن ملكشاه چون سلطان ملكشاه از دنيا نقل كرد ، ازو سه پسر ماند : مهتر را محمد تبر [ ( 5 ) ] گفتندى ، و دوم را سنجر ، و كهتر ازو محمود . و محمد تبر [ ( 5 ) ] را كه پسر مهتر بود بتخت نشاندند ، و جمله ملوك پيش او كمر بستند ، وزراء ممالك شرق و غرب را بكفايت و كاردانى ضبط كردند ، و سلاطين اطراف انقياد نمودند ، اما سلطان محمد تبر مرد طرب و عيش بود ، و مملكت صاف يافته ، مدام بعشرت

--> [ ( 1 ) ] اصل : تا خوانندگان [ ( 2 ) ] اصل : رسد [ ( 3 ) ] اصل : بقرار باز آوردند . [ ( 4 ) ] كذا فى الاصل . ترجمه راورتى در متن : 491 ه و در حاشيه گويد كه اين تاريخ صحيح نيست و بقرار نوشته جامع التواريخ ، گزيده ، الفى ، فصيحى ، لب التواريخ و غيره وفات ملكشاه در بغداد به ماه شوال 485 ه است . و نظام التواريخ 471 ه نوشته . ابن اثير ( 10 - ص 87 ) شب جمعه نصف شوال 485 ه . اخبار الدوله السلجوقيه : 16 شوال 485 ه بعمر 38 سال و 3 ماه و 17 روز . و مدت شاهى او 17 سال . و به اين صورت سنه متن كتاب نادرست است . و قول اخبار الدوله و ابن اثير و غيرهم صحت دارد . [ ( 5 ) ] اين كلمه در اصل دو بار بير و يك بار تير آمده . راورتى نيز ( تير ) نوشته و گويد كه در بعضى نسخ ( تبر ) هم آمده باستناد اخبار الدوله صحت شد كه در آن طبر است .